प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले फेसबुकमा केवल दुई शब्द लेखे— “ढुक्क हुनुस्!”। त्यस पोस्टमा पाँच लाखभन्दा बढी लाइक, लाखौंको पहुँच र व्यापक समर्थन देखियो। सामान्य सामाजिक सञ्जालको भाषामा यो असाधारण सफलता हो। तर राजनीतिक विश्लेषणको दृष्टिले यो केवल एउटा पोस्टको लोकप्रियता होइन, नागरिक मनोविज्ञानको ऐना पनि हो।
लोकतन्त्रमा जनविश्वास आवश्यक हुन्छ। कुनै नेतृत्वप्रति आशा हुनु पनि सकारात्मक कुरा हो। तर जब नागरिकहरू नीति, योजना, जवाफदेहिता र संस्थागत कामभन्दा बढी व्यक्तिको संकेतमा मोहित हुन थाल्छन्, त्यहाँबाट लोकतन्त्रभन्दा व्यक्तिपूजाको यात्रा सुरु हुन सक्छ।
आज नेपालमा पुराना राजनीतिक दलहरूप्रति गहिरो निराशा छ। यही निराशाको जगमा बालेन्द्र शाहप्रति ठूलो आशा निर्माण भएको हो। त्यसैले धेरै मानिसले उहाँका हरेक शब्दमा सम्भावनाको प्रतिबिम्ब देख्छन्। तर लोकतन्त्रमा आशा र आलोचना सँगै हिँड्नुपर्छ। आशा मात्र भयो भने अन्धभक्ति जन्मिन्छ, आलोचना मात्र भयो भने नकारात्मकता।
यहाँ मूल प्रश्न बालेन्द्र शाह राम्रो कि नराम्रो भन्ने होइन। प्रश्न यो हो कि प्रधानमन्त्री बनेपछि उहाँलाई नागरिकले कति प्रश्न गर्न पाएका छन्? संसदप्रति उहाँको उत्तरदायित्व कस्तो छ? राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा उहाँको प्रत्यक्ष धारणा कति सुन्न पाइन्छ? विदेश नीति, अर्थतन्त्र, संघीयता, संविधान संशोधन र प्रशासन सुधारका विषयमा नागरिकले स्पष्ट दृष्टिकोण कति थाहा पाएका छन्?
लोकतन्त्रमा नेता लोकप्रिय हुन सक्छ, तर लोकप्रियता उत्तरदायित्वको विकल्प बन्न सक्दैन।
अहिले बालेन्द्र शाहको वरिपरि निर्माण भइरहेको राजनीतिक भाष्यमा एउटा रोचक पक्ष देखिन्छ— समर्थन यति बलियो छ कि सामान्य प्रश्नसमेत विरोधजस्तो देखिन थालेको छ। यही अवस्था कुनै पनि लोकतन्त्रका लागि स्वस्थ संकेत होइन। किनकि लोकतन्त्रको शक्ति तालीमा होइन, प्रश्न गर्ने अधिकारमा हुन्छ।
अर्कोतर्फ, आलोचकहरूले पनि निष्पक्ष हुनुपर्छ। नयाँ सरकारलाई काम गर्ने समय नदिई तत्काल निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन। तर समर्थनका नाममा सबै प्रश्न बन्द गर्नु पनि त्यत्तिकै गलत हो।
नेपालले विगतमा धेरै “उद्धारकर्ता” देखिसकेको छ। हरेक पुस्ताले कुनै न कुनै पात्रमा आफ्नो सपना देखेको छ। तर अन्ततः देशलाई बदल्ने व्यक्ति होइन, संस्था र प्रणालीले हो।
त्यसैले “ढुक्क हुनुस्” भन्दा बढी महत्त्वपूर्ण कुरा अर्को छ— नागरिकले किन ढुक्क हुने? कुन नीतिका आधारमा ढुक्क हुने? कुन परिणामका आधारमा ढुक्क हुने?
पाँच लाख तालीले लोकप्रियता प्रमाणित गर्न सक्छ। तर इतिहासले तालीको संख्या होइन, परिणामको गुणस्तर गणना गर्छ।
लोकतन्त्रमा नागरिकको सबैभन्दा ठूलो कर्तव्य नेता रोज्नु होइन, नेतालाई निरन्तर प्रश्न गर्नु हो। किनभने प्रश्न हराएको ठाउँमा लोकतन्त्र बिस्तारै भीडतन्त्रमा बदलिन थाल्छ।
